Learning
Cách quyết định nên học kỹ năng gì tiếp theo: Một khung tư duy rõ ràng
Để quyết định nên học kỹ năng gì tiếp theo, hãy chọn một kỹ năng nằm ở giao điểm của ba yếu tố: nhu cầu thực sự (có người sẵn sàng trả tiền cho nó, hoặc nó giải quyết một vấn đề bạn đang gặp), thế mạnh và sở thích tự nhiên của bạn, và một mục tiêu cụ thể bạn đang hướng tới. Hãy bỏ qua những kỹ năng chỉ thỏa mãn một trong ba yếu tố này, vì đó thường là những thứ bạn sẽ bỏ dở. Dưới đây là cách từng bước để thu hẹp lựa chọn và cam kết với sự tự tin.
Bắt đầu từ mục tiêu, không phải kỹ năng
Đa số mọi người chọn kỹ năng trước rồi mới đi tìm lý do để biện minh cho lựa chọn đó. Hãy làm ngược lại. Một kỹ năng chỉ có ích khi nó phục vụ cho một kết quả. Hãy tự hỏi bạn thực sự muốn gì trong 6 đến 12 tháng tới. Những mục tiêu phổ biến bao gồm:
- Được tuyển vào một vai trò hoặc lĩnh vực cụ thể
- Kiếm thêm thu nhập hoặc làm freelance thêm bên ngoài
- Tự động hóa hoặc cải thiện công việc hiện tại
- Chuyển hướng sự nghiệp sang điều gì đó ý nghĩa hơn
- Xây dựng một dự án cá nhân mà bạn tâm huyết
Hãy viết mục tiêu của bạn thành một câu. Nếu bạn không viết được, đó chính là điều đầu tiên cần sửa, vì mục tiêu mơ hồ dẫn đến việc học lan man.
Áp dụng bài kiểm tra ba câu hỏi
Một khi đã có mục tiêu, hãy đánh giá bất kỳ kỹ năng tiềm năng nào qua ba câu hỏi:
1. Có nhu cầu thực sự không?
Hãy tìm bằng chứng bên ngoài đầu óc bạn. Có tin tuyển dụng nào yêu cầu kỹ năng đó không? Có ai đang thuê freelancer làm việc đó không? Nó có giúp bạn hay công ty tiết kiệm thời gian hoặc tiền bạc không? Nếu một kỹ năng đang hot nhưng bạn không tìm được ai cần đến nó, thì đó là một sở thích, không phải một đòn bẩy.
2. Nó có hợp với thế mạnh của bạn không?
Bạn sẽ đi xa hơn với một kỹ năng dựa trên cách bạn vốn đã tư duy. Nếu bạn thích quy luật và logic, dữ liệu hay lập trình có thể đến dễ dàng hơn. Nếu bạn có sức thuyết phục và giỏi giao tiếp, các kỹ năng liên quan đến truyền thông hay bán hàng sẽ tích lũy nhanh hơn. Học ngược với bản chất của mình là điều khả thi, nhưng chậm hơn và mệt mỏi hơn.
3. Nó có đưa mục tiêu của bạn tiến lên không?
Một kỹ năng có thể đang có nhu cầu và hợp với bạn nhưng lại không liên quan đến nơi bạn đang hướng tới. Hãy loại bỏ nó. Sự tập trung mới là điều cốt lõi.
Một kỹ năng vượt qua cả ba câu hỏi là đáng để cam kết. Kỹ năng vượt qua hai câu là "có thể". Kỹ năng chỉ vượt qua một câu là một thứ gây xao nhãng.
Ưu tiên các kỹ năng nền tảng và có thể chuyển đổi
Khi hai lựa chọn sát nhau, hãy ưu tiên cái mở khóa được nhiều thứ khác. Một số kỹ năng mang tính trụ cột, chúng làm cho nhiều kỹ năng tương lai trở nên dễ hơn. Những ví dụ vẫn giữ giá trị theo thời gian:
- Làm việc hiệu quả với các công cụ AI (ra lệnh, kiểm chứng và tích hợp AI vào công việc thực tế) ngày càng khuếch đại giá trị của gần như mọi lĩnh vực khác.
- Viết lách và giao tiếp rõ ràng nhân lên giá trị của bất kỳ năng lực kỹ thuật nào.
- Khả năng đọc hiểu dữ liệu cơ bản, biết đọc con số, phát hiện những khẳng định sai lệch, có ích trong gần như mọi công việc.
Những kỹ năng này tích lũy theo thời gian, nên nếu còn phân vân, một kỹ năng nền tảng hiếm khi là khoản đầu tư lãng phí.
Điều chỉnh độ sâu cho phù hợp với mục tiêu
Không phải kỹ năng nào cũng cần thành thạo. Hãy xác định trước "đủ tốt" nghĩa là gì:
- Nhận biết: bạn hiểu đủ để nói về nó và biết khi nào cần dùng đến.
- Khả năng làm việc: bạn có thể làm những việc hữu ích mà không cần giám sát.
- Chuyên môn sâu: bạn có thể dạy lại nó hoặc được trả mức cao hơn nhờ nó.
Đa số mục tiêu chỉ cần đến cấp độ 2. Cố đạt chuyên môn sâu trong mọi thứ chính là cách khiến người ta kiệt sức và chẳng hoàn thành được gì.
Thử nghiệm trước khi cam kết hoàn toàn
Trước khi bỏ ra hàng tuần, hãy dành vài giờ để nếm thử kỹ năng đó. Xem một video nhập môn, thử một tác vụ nhỏ thực tế, và để ý xem sự tò mò của bạn tăng lên hay tắt dần. Hứng thú sống sót qua những phần nhàm chán là một tín hiệu mạnh. Còn nếu bạn thấy ngán ngẩm khi phải quay lại với nó sau ngày đầu tiên, thì đó cũng là một dữ liệu hữu ích.
Dùng trực giác, rồi cấu trúc hóa nó
Bạn thường đã cảm nhận được mình sẽ giỏi ở điều gì; chỉ là bạn chưa gọi tên nó ra. Nếu bạn thấy bế tắc giữa các lựa chọn, một buổi suy ngẫm ngắn có cấu trúc có thể giúp nó hiện ra. Một số công cụ, trong đó có bài trắc nghiệm "tôi nên trở thành ai" của learnflat, biến trực giác đó thành một hướng đi cụ thể và một bản đồ kỹ năng từng bước, gỡ bỏ nỗi tê liệt trước trang giấy trắng.
Cam kết với một kỹ năng tại một thời điểm
Sai lầm lớn nhất là cố học ba thứ cùng lúc. Động lực đến từ việc hoàn thành. Hãy chọn ứng viên hàng đầu, dành thời gian thực tế, và đặt một mốc kiểm tra, ví dụ: "trong bốn tuần tôi sẽ làm xong một sản phẩm nhỏ với kỹ năng này". Một dự án nhỏ hoàn thành đáng giá hơn năm khóa học bỏ dở.
Thành thật về những gì việc học có thể và không thể làm
Học một kỹ năng cải thiện các lựa chọn của bạn; nó không đảm bảo một công việc, một sự thăng tiến, hay thu nhập. Chứng chỉ có thể chứng minh nỗ lực và kiến thức, nhưng cuối cùng nhà tuyển dụng thuê bạn vì những gì bạn làm được. Hãy xem mỗi kỹ năng như một nguyên liệu bạn sẽ kết hợp với sự luyện tập, một hồ sơ năng lực và việc áp dụng thực tế. Tư duy đó giữ cho kỳ vọng thực tế và động lực của bạn bền bỉ.
Tóm tắt nhanh
- Trước hết hãy xác định một mục tiêu rõ ràng.
- Lọc kỹ năng qua nhu cầu, độ phù hợp và độ liên quan.
- Khi phân vân, hãy ưu tiên kỹ năng nền tảng, có thể chuyển đổi.
- Quyết định bạn thực sự cần đi sâu đến mức nào.
- Nếm thử trước khi cam kết, rồi tập trung vào một thứ cho đến khi hoàn thành.
Hãy quyết định một cách có chủ đích, và kỹ năng tiếp theo sẽ trở thành một bước tiến, thay vì lại là một tab bạn đóng đi.